go to the original language article
BEOGRAD – Bashkimi Evropian (BE) në 20 vitet e fundit ka ndarë përmes ndihmës së pakthyeshme dy deri në tri herë më shumë mjete sesa të gjithë partnerët e tjerë ndërkombëtarë së bashku, me shuma vjetore që lëvizin ndërmjet 200 dhe 300 milionë euro, gjë që e bën bindshëm donatorin më të madh në Serbi, thuhet në buletinin më të ri të NALED-it. Ndryshe nga Bashkimi Evropian, i cili në mënyrë të qëndrueshme mbetet partner zhvillimor dhe madje rrit disponueshmërinë e mjeteve financiare të pakthyeshme, numri më i madh i partnerëve dypalësh dhe shumëpalësh gjatë atyre 20 viteve e ka zvogëluar vëllimin e mbështetjes së tyre financiare ose madje e ka ndërprerë plotësisht, si për shembull Austria ose SHBA, theksojnë nga NALED-i. Ata shtojnë se ky është një trend i pritshëm që do të vazhdojë ndërsa Serbia përparon në rrugën evropiane – disponueshmëria e fondeve evropiane rritet ndërsa partnerët e tjerë e ulin ndihmën e tyre zhvillimore dhe e drejtojnë atë drejt vendeve më pak të zhvilluara. Vitin e kaluar, pas Bashkimit Evropian, si partnerë më të rëndësishëm pasuan Gjermania, Zvicra dhe Suedia, të cilat ndajnë çdo vit dhjetëra miliona euro, ndërsa Norvegjia dhe donatorët e tjerë dypalësh dhe organizatat ndërkombëtare, si agjencitë e Kombeve të Bashkuara, OSBE-ja dhe Këshilli i Evropës, marrin pjesë me shuma dukshëm më të vogla të mjeteve të pakthyeshme, por përbëjnë mbështetje të rëndësishme për reformat, integrimet evropiane dhe zhvillimin shoqëror-ekonomik.
Drejtoresha e Departamentit për qeverisje të mirë dhe projekte në NALED, Ana Ilić, theksoi se, ndryshe nga donatorët e tjerë që fokusohen në një numër të kufizuar fushash në përputhje me strategjitë e tyre zhvillimore, BE-ja është e vetmja që mbështet praktikisht të gjitha segmentet e jetës shoqërore në Serbi. Shuma më e madhe e mjeteve investohet në infrastrukturë, pra në energjetikë, transport dhe mbrojtje të mjedisit jetësor, por edhe në zhvillim socio-ekonomik, inovacione, digjitalizim dhe shëndetësi, ndërsa një vend të veçantë zë fusha e sundimit të ligjit, e cila përfshin reformën e gjyqësorit, të drejtat e njeriut, lirinë e mediave dhe forcimin e institucioneve, gjë që përputhet me prioritetet kombëtare, rekomandimet e NALED-it, por edhe me nevojat e qytetarëve dhe ekonomisë. Si segment shumë i rëndësishëm i investimeve përmendet forcimi i bashkëpunimit rajonal, të cilin BE-ja e ka mbështetur drejtpërdrejt edhe përmes Planit të rritjes për Ballkanin Perëndimor, me vlerë gjashtë miliardë euro, por edhe përmes projekteve të bashkëpunimit ndërkufitar, të drejtuara në përmirësimin e cilësisë së jetës së popullsisë lokale dhe zvogëlimin e dallimeve territoriale ekonomike dhe sociale. “NALED është pjesëmarrës aktiv në disa projekte të tilla të BE-së. Në Suboticë dhe në edhe tre komuna kufitare në Kroaci, po punojmë në vendosjen e centraleve diellore në 30 objekte publike, instalimin e ndriçimit publik inteligjent dhe vendosjen e 13 stacioneve inteligjente të autobusëve, ndërsa nga ana tjetër, në jug të Serbisë në Novi Pazar, Tutin dhe komunat nga Mali i Zi, së fundmi është përfunduar projekti i zhvillimit të përzgjedhjes primare dhe grumbullimit të mbeturinave në nivel lokal. Me këtë rast, BE-ja ka dhuruar edhe 1.500 kova për ndarjen e duhur të mbeturinave në amvisëri dhe një kamion për grumbullim për NP-në komunale në Novi Pazar”, tha Ana Ilić.
Duke pasur parasysh rëndësinë e ruajtjes së mjedisit jetësor dhe përafrimit me të arriturat juridike të BE-së në Kapitullin 27, NALED ofron ndihmë teknike për ministrinë përkatëse në vendosjen e sistemit rajonal të menaxhimit të mbeturinave për Qytetin e Novi Sadit dhe shtatë komunat përreth, ndërsa njëkohësisht përmes projektit Growth4Blue dhe bashkëpunimit me partnerët nga Greqia, Italia, Sllovenia, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut mbështet zhvillimin e ekonomisë blu përmes përafrimit të nevojave të tregut dhe kuadrove të disponueshme në fushat e peshkimit, ndërtimit të anijeve, turizmit lumor dhe liqenor. “Në vitin 2026 duhet të vazhdojmë me lidhjen e ekonomisë sonë me atë evropiane përmes zhvillimit të biznesit të qëndrueshëm dhe të përgjegjshëm, dekarbonizimit, tregtisë së qëndrueshme dhe zhvillimit të inovacioneve. Është e rëndësishme që ekonomia jonë të përparojë sa më shpejt në zbatimin e standardeve evropiane në biznes dhe të shfrytëzojë maksimalisht fondet që i janë në dispozicion nga programe të ndryshme evropiane”, theksoi ajo. Ajo shtoi se ky është një hapësirë në të cilën mund të bëjmë një hap të rëndësishëm përpara që këtë vit, dhe se NALED, si pikë kontakti e Institutit Evropian për Inovacion dhe Teknologji (EIT), do të ofrojë mbështetje të veçantë për startapet, studiuesit, kompanitë dhe të gjithë ata që duan të inovojnë dhe zgjidhjet dhe produktet e tyre inovative t’ia ofrojnë tregut evropian. (18. janar)