Гаранцијата за заштита на ЕУ за Гренланд останува нејасна

БРИСЕЛ (ANP) – Европската комисија претходно рече дека членот од договорот важи и за тој прекуморски дел од територијата, но сега повеќе не сака да даде јасен одговор за тоа. Експертите не се согласуваат меѓу себе, а Холандија претходно тврдеше дека таквите територии не можат да сметаат на заштита од ЕУ.

Европската унија во својот „устав“ има клаузула што ги обврзува земјите членки да си помагаат меѓусебно во случај на напад, што потсетува на познатиот член 5 од НАТО. Тој член 42.7 важи и за Гренланд, рече еврокомесарот Andrius Kubilius во понеделникот. Комисијата тоа го тврдела веќе повеќепати, но стручњаците ставаат прашалници околу тоа.

Претседателката на Европската комисија Ursula von der Leyen смета дека прашањето дали членот 42.7 важи не е на дневен ред. Таа не учествува во шпекулации „за тоа што би требало да се направи, што би можело да се направи, што можеби може да се направи“ и останува на релативно нејасното ветување дека Гренланд и Данска „можат да сметаат на нас“.

Вниманието кон одредбата на ЕУ се зголеми затоа што заштитното ветување на НАТО е тешко применливо ако неофицијалниот лидер на алијансата нападне друга земја членка на НАТО. Но проблем е што Гренланд важи како територија на НАТО, но можеби не и како територија на ЕУ. „Прекуморските територии“ според правниците во принцип не паѓаат под членот 42.7. Европскиот суд сè уште нема недвосмислено да се изјасни.

Холандскиот министер за надворешни работи David van Weel веќе минатата недела рече дека Аруба и Курасао подобро е да не сметаат на клаузулата на ЕУ. Таа за овие територии, со ист статус како Гренланд, „не важи неограничено“.

Самата нејаснотија веќе е штетна, вели истражувачот од Clingendael Bob Deen. Таа може „да предизвика забуна или дури поделби во рамките на ЕУ ако Данска одлучи да го повика членот“. Deen смета дека „не е неразумно вакви клучни прашања однапред да се разјаснат“.

Таков технички приговор веројатно ќе отпадне кога ќе дојде до тоа и „кога ќе стане збор за повисока политика“, мисли професорот по европско право Armin Cuyvers. Тој пред сè гледа проблем во „прилично нејасната“ формулација на 42.7. Кај еквивалентот во НАТО е јасно дека земјите членки се должни меѓусебно да си пружат воена помош, но тоа сè уште не е прецизирано кај членот на ЕУ. „Тоа никогаш не беше потребно.“

Објаснување би требало да дојде брзо, вели Cuyvers. Според него, со толку големи интереси на коцка, на земјите од ЕУ им припаѓа сега да му дадат значење на овој член. „Ова е и шанса.“

(14 јануари 2026)